Ekoturizm Hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri ile Kırsal Bölgelerde Ekonomik Dönüşüm
Ekoturizm hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri, kırsal bölgelerde ekonomik dönüşümün sağlanması için Türkiye’de giderek daha fazla önem kazanan sürdürülebilir kalkınma modelleri arasında yer almaktadır. Kırsal alanlarda nüfus kaybı, üretimin azalması ve sosyal yaşamın zayıflaması gibi yapısal sorunlar karşısında, ekoturizm imarına uygun Turizm Geliştirme Kooperatifleri hem yerel ekonomiyi canlandıran hem de kültürel ve doğal varlıkları korumayı hedefleyen bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır.
Bugün birçok köy, ekonomik sürdürülebilirliğini yitirerek tamamen ortadan kalkma riskiyle karşı karşıyadır. Bu noktada ekoturizm hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri, kırsal bölgelerde yalnızca turizme dayalı bir gelir modeli değil; uzun vadeli bir kırsal ekonomik dönüşüm aracı olarak değerlendirilmektedir.
Kırsal Bölgelerde Göç, Nüfus Azalması ve Üretimin Sona Erme Riski
Kırsal bölgelerimizde köyden kentlere göç yo sebebiyle nüfusun hayli azaldığı çok sayıda köy bulunmaktadır. Örnek olarak Çanakkale Ayvacık ilçesine bağlı Kırca Köyü’nde nüfusun zaman içindeki değişimi TÜİK (2024) verilerinde açıkça görülmektedir.
Bu tür köylerde yaşlanan nüfus nedeniyle tarım ve hayvancılık faaliyetleri sürdürülememekte; 5–6 hanenin kaldığı yerleşimlerde, bir nesil sonra yaşamın tamamen sona ermesi riski ortaya çıkmaktadır. Bu tablo, kırsal bölgelerde ekonomik dönüşüm ihtiyacının aciliyetini net biçimde ortaya koymaktadır.
Kırsal Ekonomik Dönüşüm İçin Yerel Ölçekli Çözümlerin Önemi
Köylerin boşalması ve kırsal üretimin azalması, ulusal ölçekte ele alınması gereken bir sorundur ve çok sayıda kurum ile kuruluşun eş güdümünü gerektirir. Ancak bu ölçekte bir hareketin oluşmasını beklemeden, yerel nitelikte ve tabandan başlayan girişimlerin sürece dahil olması büyük önem taşımaktadır.
Ulusal ve uluslararası uygulamalar göstermektedir ki, kırsal bölgelerde ekonomik dönüşümün sağlanabilmesi için:
- genç nüfusun bölgede kalmasını destekleyen sosyal olanakların geliştirilmesi,
- kırsalda yeterli ve sürdürülebilir gelir sağlayan iş alanlarının yaratılması
kritik öneme sahiptir.
Bu bağlamda ekoturizm hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri, yerel düzeyde harekete geçebilen etkili modeller sunmaktadır.
Kırca Köyü’nde nüfusun yıllar içindeki değişimi (TÜİK, 2024)
Kırsal Turizm, Ekoturizm ve Yerel Ekonomiye Katkıları
Kırsal bölgelerde doğal, kültürel ve tarihi varlıkları koruyarak gelişmiş alanların; sanayileşmenin yarattığı olumsuz psikolojiden uzaklaşmak isteyen, üst gelir seviyesine sahip kentli nüfusa sorumlu bir şekilde sunulması çok yönlü ekonomik ve toplumsal faydalar yaratmaktadır.
Yerel ve yabancı kaynaklarda yapılan çalışmalar, kırsal turizmin ve ekoturizmin aşağıdaki katkıları sağladığını ortaya koymaktadır (Çeken, Dalgın, Çakır, 2012):
- Kırsal ürünlerin daha fazla tüketilmesi ve el sanatlarının satış yoluyla sürdürülebilirliğinin sağlanması
- Kırsal bölgelerde işsizliğin azaltılması
- Kentler ile köyler arasındaki gelir dağılımı adaletsizliğinin dengelenmesi
- Köy altyapı ve üstyapı eksiklerinin zamanla tamamlanması
- Sosyal alanların canlanması ve köylerin genç nüfus için cazibe merkezi haline gelmesi
- Kırsal turizmin kültürel faaliyetleri desteklemesi ve bu faaliyetler için kaynak yaratması
- Yerel halkın çevre bilinci, kültürel miras ve mimari değerler konusunda gelişiminin artması
- Kırsal turizmle bağlantılı istihdam sayesinde kadınların toplumsal statüsünün güçlenmesi
Ekoturizm Projeleri ve Planlama Gereklilikleri
Kırsal turizm ve alternatif turizm faaliyetleri, ekoturizm imarı ile sınırlandırılmış ve kriterleri açık biçimde tanımlanmış alanlarda gerçekleştirilebilmektedir. Bu alanlar, devlet kurumları ile akademik çevrelerin ortak çalışmaları sonucunda, turizm faaliyetlerinden beklenen faydaları sağlama potansiyeli en yüksek bölgeler olarak belirlenmiştir.
Aynı kurumlar tarafından ekoturizm projelerinin tasarlanması, uygulanması ve işletilmesine ilişkin temel kurallar da ortaya konulmuştur. Bu durum, ekoturizm imarına uygun Turizm Geliştirme Kooperatiflerinin rastlantısal değil; planlı ve denetimli bir çerçevede faaliyet göstermesini zorunlu kılmaktadır.
Ekoturizm Hedefli Turizm Geliştirme Kooperatiflerinin Rolü
Türkiye’de ekoturizm projelerinin hayata geçirilmesinde en önemli araçlardan biri Turizm Geliştirme Kooperatifleri olmuştur. Ekoturizm hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri, bulundukları bölgenin sosyal, kültürel ve ekonomik dinamiklerine göre farklılık gösterse de ortak özellikleri küçük ölçekli katılımcılardan oluşmalarıdır.
Bu kooperatifler yalnızca Kuzey Ege ve Çanakkale bölgesinde değil; Akdeniz ve İç Anadolu’nun önemli turizm bölgelerinde de uzun yıllardır faaliyet göstermektedir. Avrupa’daki örneklerle kıyaslandığında, Türkiye’deki kooperatiflerin daha küçük ölçekli olduğu; buna karşılık doğru yönetişimle uzun ömürlü ve etkili yapılara dönüşme potansiyeli taşıdığı görülmektedir (Ciğerci & Öğlek, 2021).
Köyden Başla’nın Ekoturizm ve Kırsal Kalkınma Yaklaşımı
Kırsal turizm faaliyetleri planlanırken ortaya çıkabilecek olumsuzlukların önlenmesi temel bir gerekliliktir. Bu doğrultuda Köyden Başla;
- uygun olmayan alanlara ekoturizm imarı verilmesine,
- kültürel ve tarihi varlıkların tahribatına yol açacak inşaat faaliyetlerine,
- zeytinliklerin, meraların ve tarım alanlarının yok edilmesine,
- kırsal nüfus taşıma kapasitesinin aşılmasına,
- yanlış işletme modelleri nedeniyle köylülerin ekonomik kalkınmasının ihmal edilmesine
kesinlikle karşıdır.
Kırsal ekonomik dönüşüm; toptan kabul veya toptan ret anlayışıyla değil, her projenin kendi bağlamı içinde değerlendirilmesiyle mümkündür.
Balabanlı Köyü’nde 2016 sonrası ekoturizm projeleriyle birlikte nüfus seyrindeki değişim
Balabanlı Köyü’nde 2016 yılından itibaren ekoturizm projelerinin hayata geçirilmesiyle birlikte, uzun yıllardır devam eden nüfus kaybı eğiliminin yavaşladığı gözlemlenmektedir. Köye ait nüfus verileri, doğru planlama ve yerel dinamikleri gözeten ekoturizm girişimlerinin, kırsal alanlarda demografik seyri doğrudan etkileyebildiğini göstermektedir.
Bu örnek, Köyden Başla’nın savunduğu yaklaşımın yalnızca teorik bir çerçeveye değil, sahada ölçülebilir sonuçlara dayandığını ortaya koymaktadır.
Ekoturizm Hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri ile Dengeli Kırsal Ekonomik Dönüşüm
Ekoturizm hedefli Turizm Geliştirme Kooperatifleri, kırsal bölgelerde ekonomik dönüşümü destekleyen güçlü araçlardır. Ancak bu güç, yalnızca doğal ve kültürel değerleri koruyan, yerel halkın refahını önceleyen ve uzun vadeli etkileri gözeten bir yaklaşımla sürdürülebilir hale gelir.
Köyden Başla, kırsal kalkınma sürecinde hızdan ziyade dengeyi, kısa vadeli kazançtan ziyade kalıcı ekonomik dönüşümü savunan bir duruşla bu sürecin parçası olmayı hedeflemektedir.
Kaynaklar: